آموزش نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica جهت تشخیص سیارک ها

نکته: این مطلب در طول اجرای کمپین بروزرسانی خواهد شد (آخرین بروز رسانی : ۷ خرداد ۱۳۹۹)

پروژه های علوم شهروندی (citizen scientist) :

خیلی از علاقه‌مندان به علم و دانش،‌ دوست دارند بتوانند هم‌پای دانشمندان و پژوهشگرانی که به صورت حرفه‌ای در حال تحقیق و پژوهش هستند؛ فعالیت علمی داشته باشند. اما مهمترین مسأله و بزرگترین مانع در این مسیر، نداشتن تخصص در شاخه‌ی مورد علاقه به همراه نبود ارتباطی نزدیک با آن دانشمندان است. از این رو خیلی از مشتاقان علم و دانش، فقط به خواندن و پیگری اخبار و اکتشافات و پیشرفت‌های علمی بسنده می‌کنند. اما خبری خوب و خوشحال کننده برای این دسته از علاقه‌مندان وجود دارد؛ که با حضور و مشارکت در پروژه‌های علوم شهروندی، می‌توانیم بدون داشتن تخصص خاص و بالا، در تحقیقات و پژوهش‌های سنگینی که دانشمندان در موضوعات و زمینه‌های مختلف انجام می‌دهند، سهیم باشیم و در قسمتی از کار، آن‌ها را یاری دهیم.

هنگامی که دانشمندان در برخی از پژوهش‌ها با تعداد بسیار زیاد و حجم عظیمی از اطلاعات و داده‌هایی مواجه می‌شوند که باید آن‌ها را مشاهده و مورد بررسی قرار دهند؛ با چالش بزرگ کمبود نیروی انسانی برای مشاهده و دسته‌بندی اولیه مواجه می‌شوند. دانشمندان در برخی دیگر از پژوهش‌ها برای جمع آوری اطلاعات مورد تحقیق، با مشکل مشابهی مواجه هستند که نیروی لازم را در اختیار ندارند. مانند جمع آوری اطلاعات مربوط به گونه‌های جانوری یا پرنده‌ها و حشرات یک منطقه؛ یا اطلاعات مربوط به آب و هوا و تغییرات اقلیمی.

این جاست که در پروژه‌هایی به نام «علوم شهروندی» دانشمندان به سراغ عموم مردم می‌روند تا از کمک‌های داوطلبانه‌ی آنان استفاده کنند. اگر نیاز به جمع آوری اطلاعات داشته باشند، از آن‌ها کمک می‌گیرند و اگر نیاز به تحلیل ابتدایی داشته باشند، برخی از اطلاعات مورد نظرشان را در اختیار مردم قرار می‌دهند تا بتوانند بخش‌هایی از کار پژوهش را که نیاز به تخصص و مهارت خاصی ندارد را انجام دهند.

این کار توسط ساز و کارهای مخصوص به هر پژوهش و نوعِ همکاری‌ای که مردم می‌توانند انجام دهند، عموما در فضای اینترنت انجام می‌شود. چند سایت معروف در این زمینه عبارتند از: inaturalist.org و ebird.org و zooniverse.org .

فقط سایت zooniverse در زیرمجموعه‌های خود حدود ۲۰۰ پروژه‌ی علوم شهروندی را ارائه داده که تعدادی از آن‌ها پایان یافته‌اند و تعداد زیادی هم در حال فعالیت هستند. اگر به این سایت سر بزنید، موضوعات مختلفی را می‌توانید مشاهده کنید، از نجوم و اخترشناسی گرفته تا علوم زیستی و جانوری، پزشکی و حتی علوم اجتماعی. نکته جالب این‌که این سایت پس از آن به وجود آمد که در سال ۲۰۰۷م پروژه Galaxy Zoo کلید خورد و با مشارکت ده‌ها هزار نفر از سراسر جهان، تعداد ۹۰۰٫۰۰۰ کهکشان از لحاظ شکل و ترکیب‌شان با موفقیت طبقه‌بندی شدند.

البته پروژه‌های علوم شهروندی منحصر به این سایت‌ها نیست. به عنوان نمونه یکی از پروژه‌های فعال، کمپین‌های جستجوی سیارکی است که به صورت فعال در سراسر جهان در حال اجراست تا به کمک داوطلبان از بین تصاویر تلسکوپ‌های روباتیک، سیارک‌های کشف نشده در منظومه شمسی را کشف کنند. سیارک‌ها اجرام جامد کوچکی با شکل‌های نامنظم‌اند که مانند سیارات بزرگ به دور خورشید می‌گردند و تفاوت عمدهٔ آن‌ها با سیارات در اندازهٔ آن‌ها است. تخمین زده می‌شود که با یک تلسکوپ بزرگ می‌توان از بیش از ۱۰۰ هزار سیارک عکس‌برداری کرد. سیارک‌ها نیز با انعکاس نور آفتاب می‌درخشند ولی چون سطحشان کوچک است، مقدار نور منعکس‌شده بسیار اندک است. سیارک‌ها را بدون تلسکوپ نمی‌توان دید.

کمپین جست و جوی سیارکی در ایران:

جنبش ایرانی جستجوی سیارک، برای اولین بار در سال ۱۳۹۳ در کشور برگزار شد و شرکت کنندگان با بررسی تصاویری که در اختیارشان قرار می گرفت، اجرام نزدیک به زمین، مانند سیارک ها را بررسی می کردند.  کمپین جستجوی سیارک توسط سازمان «همکاری بین‌المللی تحقیقات نجومی» با همکاری ۱۷ مرکز تحقیقاتی و دانشگاه و گروه و رصدخانه برگزار و هدایت می‌شود. هرساله ۵۰۰ گروه داوطلب از ۶۰ کشور دنیا در این برنامه شرکت می‌کنند. شرکت‌کنندگان مشاهدات مهمی از اجرام نزدیک ‌به‌ زمین انجام می‌دهند.

هدف این برنامه کمک گرفتن از افراد علاقه‌مند برای شناسایی و تعیین موقعیت سیارک‌ها و اجرام نزدیک‌به‌زمین از پیش کشف شده و هم‌چنین کشف اجرام جدید است. سیارک‌ها از آن جهت که ممکن است به خورشید یا به زمین نزدیک شوند بسیار مهم هستند. به‌علاوه سیارک‌ها برای بررسی و محاسبات مربوط به حرکت سایر اجرام آسمانی نیز سودمند هستند. نکته جالب توجه دیگر این‌که سیارک‌ها دارای مواد معدنی گران‌بهایی هستند و امروزه بحث بهره‌برداری از آن‌ها بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica :

نرمافزار آسترومتریکا که به قول برنامه نویســانش نوعی نرم افزار مشروط (Shareware) برای فعالیتهای اخترســنجی  (Astrometry) تحقیقاتی به کمک سی سی دی هاست. این نرم افزار این امکان را می دهد که تصاویر ارائه شده با پسوند FITS را مشاهده و پردازش و تحلیل کنیم. در شکل زیر محیطی از این نرم افزار را می بینیم:

تصویری از محیط نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica

تصویری از محیط نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica

شکل زیر تصویری از منوهای اصلی نرم افزار است:

منوهای اصلی نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica

منوهای اصلی نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica

موارد مشخص شده در شکل فوق عبارتند از:
۱- Setting : منوی تنظیمات برنامه. پس از تنظیم این گزینه طبق ویدئوی آموزشی که ادامه این پست قرار دارد، این تنظیمات ذخیره می شوند و نیازی به تنظیم دوباره برنامه در هر بار اجرای آن نیست.
۲-  Load Images : جهت وارد کردن عکس ها به برنامه از این گزینه استفاده می شود.
۳- Data Reduction : جهت پیدا کردن ستاره های مرجع از این گزینه استفاده می شود.
۴- Stack Images: با این گزینه کار نخواهیم کرد.
۵- View MPC Report : هنگام تهیه گزارش از این گزینه استفاده خواهیم کرد.
۶- Close All Windows : جهت بستن همه ی پنجره های باز.
۷- Known Object Overlay : جهت مشخص کردن اجرامی که قبلا شناسایی شده اند.
۸- Zoom in/out : جهت بزرگنمایی و کوچک نمایی
۹- Blink Images : نمایش پیاپی تصاویر جهت کمک به تشخیص اجرام متحرک در تصاویر
۱۰-۱۲ – Stop/Forward/Backward/Play : جهت حرک بین تصاویر

ویدئوی آموزش نرم افزار آسترومتریکا Astrometrica جهت تشخیص سیاراک ها:

در ادامه ویدئوی نحوه ی کار با نرم افزار آسترومتریکا آمده است. با استفاده از نرم افزار آسترومتریکا امکان بررسی تصاویر علمی  نجومی و تشخیص اجرام متحرک در آن ها وجود دارد. کار با این نرم افزار بسیار ساده است و جهت استفاده از آن نیاز به هیچ گونه دانش تخصصی نمی باشد.

فهرست مطالب:
۱-
نحوه ی دانلود و نصب برنامه
۲-
نحوه ی اجرای برنامه
۳-
تنظیم برنامه جهت شروع کار
۴-
نحوه ی وارد کردن تصاویر به برنامه و سپس متحرک سازی آنها
۵-
نحوه ی تشخیص سیارک ها در تصاویر
۶-
نحوه ی گزارش نویسی جهت ارسال به سایت IASC

=> جهت دانلود نرم افزار آسترومتریکا، داده های نمونه و همچنین راهنمای کار با نرم افزار از لینک زیر استفاده نمایید:

http://iasc.cosmosearch.org/Home/Astrometrica

لینک ویدئو در سایت آپارات:
https://www.aparat.com/v/sPJhX

همچنین بخوانید:  معرفی کتاب : آکواریوم های پیونگ یانگ

۵ فاکتور تعیین سیارک بودن یک جسم که در تصاویر متحرک هست:
۱- حرکت جرم در امتداد یک خط باشد.
۲- سرعت حرکت جرم در همه ی تصاویر یکنواخت باشد.
۳- تغییر قدر جرم در همه ی تصاویر زیاد نباشد (مثلا کمتر از یک باشد).
۴- SNR جرم مورد نظر بالای ۵ باشد.
۵- پراکندگی نقاط از منحنی فیت شده زیاد نباشد.
۶- معرفی کتاب در مورد سیارک ها

 

 

منابع:
سایت انجمن نجوم آیاز تبریز : Ayazastro.com
Iasc.cosmosearch.org

سایت ستاره شناس : Setareshenas.com
سایت مجله ی نجوم : Nojum.ir
خبرگزاری ایسنا : Isna.ir

 

=> جهت دانلود نرم افزار آسترومتریکا، داده های نمونه و همچنین راهنمای کار با نرم افزار از لینک زیر استفاده نمایید:

http://iasc.cosmosearch.org/Home/Astrometrica

نکات تکمیلی : (آخرین بروز رسانی : ۴ خرداد ۱۳۹۹)

نکته ۱ : در صورتی موفق به بروزرسانی پایگاه داده برنامه هنگام شروع برنامه نشدید (هنگامی که صفحه ی سیاه ظاهر می شود)، امکان بروزرسانی پس از اجرای برنامه وجود دارد. پایگاه داده برنامه باید بصورت روزانه بروزرسانی شود. جهت بروزرسانی پایگاه داده از داخل برنامه، از منوی Setting گزینه Update MPCOrb را انتخاب نمایید و سپس در پنجره ظاهر شده تیک همه موارد را انتخاب نمایید.

نکته ۲ : برای اجرامی که از قبل شناسایی شده اند نیز گزارش نویسی شود.

نکته ۳ : تا جایی که امکان دارد دنبال اجرام ریز در تصاویر باشید. احتمال اینکه اجرام درشتتر قبلا به عنوان سیارک شناخته شده باشند، زیاد است. با گزارش اجرام ریزتر شانس موفقیت خود را افزایش دهید.

نکته ۴ : کتابی که سایت رسمی آسترومتریکا جهت افزایش اطلاعات افراد در مورد سیارک ها و سیاره های کوتوله معرفی کرده است (پس از انتشار ویدئو با این کتاب آشنا شدم، بخاطر همین در ویدئوی آموزشی این کتاب رو معرفی نکردم) (فایل کتاب از کانال تلگرامی بنده قابل دانلود است @eb_hassani):

Title : Asteroids and Dwarf Planets and How to Observe Them (Astronomers’ Observing Guides) (English)
Author: Roger Dymock
Pages: 264
Publacation Date: 2010

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *