مرکز عالم کجاست؟

مقاله نجوم  >> پاسخ به یک پرسش کلیدی و جالب: مرکز عالم کجاست؟  >>  جهان ما با سرعت درحال انبساط است. کیهان‌شناسان معتقدند جهان ما فاقد مرکز و درنهایت بی‌انتها است. وقتی به آسمان صاف شب نگاه می‌کنید، در همه‌ی جهت‌ها ستارگانی را می‌بینید. چنین به‌نظر می‌رسد که گویی در مرکز کیهان قرار دارید، اما واقعاً چنین است؟ اگر نه، پس مرکز جهان کجاست؟

پاسخ به یک پرسش کلیدی و جالب: مرکز عالم کجاست؟

پاسخ به یک پرسش کلیدی و جالب: مرکز کیهان کجاست؟

حقیقت این است که جهان مرکزی ندارد. از زمان مه‌بانگ (بیگ بنگ) در حدود ۱۳/۷ میلیارد سال پیش، جهان پیوسته در حال انبساط بوده است. اما مه‌بانگ برخلاف نامش، انفجاری نبود که از مرکز نقطه‌ی انفجار اتفاق بیفتد. جهان از یک شکل کاملاً فشرده و کوچک آغاز شد و سپس هر نقطه‌ای در جهان به‌ صورت یکسان منبسط شد که این انبساط هنوز هم ادامه دارد. بنابراین، بدون نقطه‌ی چشمه، جهان مرکزی ندارد.

برای درک این مطلب مورچه‌ای را درنظر بگیرید که روی سطح یک بالن کاملاً کروی دو بعدی زندگی می‌کند. از دیدگاه مورچه همه‌جای سطح یکسان است و مرکزی روی سطح کره و حتی لبه‌ای روی آن وجود ندارد.

اگر بالن را باد کنید، مورچه می‌بیند که جهان دو بعدی‌اش منبسط شده است. دو نقطه روی سطح کره رسم کنید و می‌بینید که از هم فاصله می‌گیرند، درست مانند کهکشان‌های واقعی جهان ما.

برای این مورچه در جهان دوبعدی، سومین بعدی که بر سطح بالن به‌صورت عمود گسترش پیدا می‌کند، هیچ مفهوم فیزیکی ندارد؛ مثل حرکت کردن به سمت مرکز بالن. به‌ گفته‌ی باربارا رایدن ، اخترفیزیکدان دانشگاه ایالتی اوهایو:

مورچه می‌داند که می‌تواند جلو و عقب برود. می‌تواند چپ و راست برود. اما درکی از بالا و پایین ندارد.

جهان سه‌بعدی ما نسخه‌ای از جهان بالن دو بعدی مورچه است. اما قیاس بالن، با مساحت سطح محدود آن، یک جهان محدود و متناهی را عرضه می‌کند که بر مبنای اینکه نور از زمان مه‌بانگ چه مسافتی را طی کرده، استوار است. کیهانشناسان، با ابزارهای کنونی، فقط می توانند قسمت محدودی از کیهان را مشاهده کنند؛ اما کل کیهان ممکن است نامتناهی باشد. رایدن همچنین می‌گوید:

کیهان‌شناسان هنوز مطمئن نیستند که جهان ما واقعی است یا نه. 

برای این منظور می‌توانیم بالن را با یک پارچه کشی همواری که تا ابد درحال انبساط است، جایگزین کنیم. یا اینکه اگر می‌خواهید به یک جهان سه‌بعدی فکر کنید، قرص نان نامتناهی کشمشی را تصور کنید که به‌طور پیوسته منبسط می‌شود. کشمش‌ها در این نان نماینده‌ی کهکشان‌ها هستند که از هم دور می‌شوند. رایدن در گزارشی به لایو ساینس اظهار کرد:

اگر جهان نامتناهی باشد، مرکزی برای آن وجود ندارد.

مسطح یا انحنا‌دار بودن جهان به‌مقدار کل جرم و انرژی موجود در کیهان بستگی دارد. اگر چگالی انرژی و جرم جهان درست باشد (که چگالی بحرانی نامیده می‌شود)، آنگاه جهان همانند یک صفحه هموار خواهد بود که با آهنگ شتاب‌‌دار ثابتی منبسط می‌شود.

اما اگر چگالی بیشتر از مقدار بحرانی باشد، کیهان مانند بالن انحنا خواهد داشت. گرانش اضافی درنتیجه‌ی این افزایش چگالی، سرعت انبساط را کند می‌کند. درنهایت در نقطه‌ای متوقف شده و بعد رمبش (منقبض) خواهد کرد.

در چگالی‌های کمتر از چگالی بحرانی، انبساط کیهان بصورت شتابدار و با سرعتی که هرلحظه در حال زیاد شدن هست، خواهد بود. در این سناریو، انحنای جهان منفی است؛ یعنی جهان شکل زین‌مانندی دارد. حتی در این حالت نیز (که جهان نامتناهی است) جهان بازهم فاقد مرکز است.

تاکنون نظریه های دانشمندان و همچنین مشاهدات رصدی، از جمله تابش زمینه کیهانی و پستاب مه‌بانگ ،تا حد زیادی به یک جهان مسطح دلالت دارند. با این وجود، کیهان‌شناسان هنوز مطمئن نیستند که آیا جهان واقعاً مسطح است یا منحنی آن به‌قدری وسیع است که مسطح به‌نظر می‌رسد؛ همانطور که در سطح زمین، ما زمین را بصورت سطحی صاف می بینیم.

از آنجا که جهان مرکز ندارد و با توجه به انبساط آن، لبه‌ای هم ندارد، با این اصل کیهان‌شناسی که هیچ جایی در جهان بر نقاط دیگر ارجحیت ندارد، سازگار است. مشاهداتی که از نحوه‌ی توزیع خوشه‌های کهکشانی و تابش زمینه کیهانی به‌دست آمده است، نشان می‌دهند که وقتی به کیهان از نقطه‌ی دوری نگاه کنید، حقیقتاً همه‌جا یکسان به‌نظر خواهد آمد.

در طول تاریخ، انسان مدام در اشتباه بود که جایی در نزدیکی یا مرکز جهان قرار دارد. این مرکزیت را زمین، خورشید یا حتی کهکشکان راه شیری می‌دانستند. اهمیتی که ما انسان‌ها تا چه حد خود را خاص می دانیم، درحال حاضر علم کیهان شناسی خلاف آن را اثبات کرده است.

 

همچنین بخوانید:  آیا ماه‌گرفتگی ترسناک یا شوم است؟ پاسخ علم چیست؟

منبع: ZOOMIT

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *